تاریخچه تاروت

کارت تاروت، در شکل مشهور امروز، یک دسته ۷۸ کارتی است: ۲۲ کارت کبیر و ۵۶ کارت صغیر. پژوهش تاریخی و شواهد موزه‌ای، خاستگاه این دسته را به شمال ایتالیا در سده پانزدهم میلادی برمی‌گرداند؛ جایی که تاروت ابتدا بازی ورق اشرافی با کارت‌های «ترامپ» بود، نه ابزار پیشگویی. روایت «کتاب مصریِ نجات‌یافته از آتش» و پیوند قطعی با کاهنان مصر داستان متأخری است که از سده هجدهم بر سر زبان‌ها افتاد.

آغاز در ایتالیای رنسانس

کهن‌ترین اشاره‌های مکتوب به تاروت (یا بازی‌هایی با نام‌هایی چون carte da trionfi / tarocchi ) به دهه ۱۴۴۰ و ۱۴۵۰ بازمی‌گردد و در چهارضلعی شهرهای ونیز، میلان، فلورانس و اوربینو دیده می‌شود. چون قواعد بازی در همان دوره پیچیده بوده، احتمالاً شکل‌گیری آن کمی زودتر در همان سده آغاز شده است. ورق‌هایی در موزه کورِر ونیز نیز حوالی دهه ۱۴۴۰ تاریخ‌گذاری شده‌اند.

تاروت در اصل یک بازی ترفندگیری (trick-taking) بود: کارت‌های ترامپ (همان چیزی که بعداً آرکانای کبیر نام گرفت) کارت‌های پایین‌تر را شکست می‌دادند. خال‌های ایتالیایی آن زمان — جام، شمشیر، چوبدستی (چوب) و سکه — هنوز در بسیاری از دسته‌های کلاسیک دیده می‌شود. دسته استاندارد شامل ۵۶ کارت خال (ده شماره به‌علاوه چهار نقش: سرباز/صفحه، شوالیه، ملکه، شاه)، یک کارت ابله یا matto به‌عنوان کارت آزاد، و ۲۱ ترامپ مصور بود؛ جمعاً همان ۷۸ کارت آشنای امروز.

دسته‌های لوکس ویسکونتی–اسفورزا

سه دسته لوکس میانه‌سده پانزدهم از دربار میلان برجای مانده‌اند و معمولاً به کارگاه نقاشان درباری مانند بونیفاچو بمبو (Bonifacio Bembo) نسبت داده می‌شوند:

  • تاروت ویسکونتی (پیش از ۱۴۴۷، برای فیلیپو ماریا ویسکونتی) — بخش بزرگی از کارت‌ها در کتابخانه بینک ییل نگهداری می‌شود و ساختاری کمی متفاوت از الگوی بعدی دارد.
  • دسته برامیلا (Brambilla) — نیز برای ویسکونتی؛ امروز در پینوکوتکا دی بررای میلان.
  • تاروت ویسکونتی–اسفورزا (حدود ۱۴۵۰–۱۴۸۰) — پس از پیوند خاندان ویسکونتی و اسفورزا؛ کارت‌های باقی‌مانده میان کتابخانه مورگان نیویورک، آکادمیا کارارا برگامو و مجموعه خصوصی پراکنده‌اند. هیچ دسته کامل آن دوره سالم نمانده است.

روی این کارت‌ها نشان‌های خانوادگی و نمادهای آشنای رنسانس دیده می‌شود. هدف، سرگرمی اشراف بود؛ نه «فال تاروت» به معنای امروزی. مورخان تأکید می‌کنند که پیوند تاروت با پیشگویی و علوم خفیه، قرن‌ها بعد در فرانسه شکل گرفت.

از ایتالیا تا فرانسه: تاروت مارسی

با گسترش بازی در اروپا، تصاویر و شماره‌گذاری ترامپ‌ها در مناطق فرانسوی‌زبان تا حد زیادی استاندارد شد. الگویی که امروز تاروت مارسی (Tarot de Marseille) نامیده می‌شود — هرچند در شهرهای مختلف جنوب و مرکز فرانسه چاپ می‌شد — از اواخر سده شانزدهم پایه بسیاری از دسته‌های بعدی شد: تصویر ماه با سگ و خرچنگ، زن ستاره که آب می‌ریزد، و جهان در حلقه تاج گل از نشانه‌های آشنای این الگوست. چاپ‌های چوبی رنگ‌شده دستی تا سده‌های بعد در کافه‌ها و سالن‌ها برای بازی و بعدتر برای تفال به‌کار رفتند.

چرخش به فال‌گیری: ژبلن و اتیلا

تا اواخر سده هجدهم، بازی تاروت در فرانسه کمتر از گذشته رایج بود؛ درست در همین دوره، نوشته‌های رمزی‌تفسیری آن را به جهان پیشگویی کشاندند. در ۱۷۸۱، آنتوان کورت دو ژبلن (Antoine Court de Gébelin) در جلد هشتم Le Monde primitif ادعا کرد برگ‌های ۷۸تایی تاروت بازنمود تمثیلی دانش ازدست‌رفته کتابخانه اسکندریه و حکمت مصر باستان‌اند. این ادعا مدرک باستان‌شناختی همزمان با ساخت کارت‌های ایتالیایی ندارد، ولی تأثیر فرهنگی بزرگی گذاشت.

هم‌زمان، ژان‌باپتیست آلیه با نام مستعار اتیلا (Etteilla) یکی از نخستین راهنماهای کارتخوانی را نوشت، واژه cartomancy را رواج داد و بعدتر دسته‌هایی ویژه تفال طراحی کرد. از دهه ۱۷۷۰ به بعد، هم علاقه باطنی‌گرایان به تاروت و هم رواج ساده‌تر فال با ورق در فرانسه اوج گرفت.

سده نوزدهم: کابالا و باطنی‌گری

در سده نوزدهم، نویسندگانی چون الیفاس لوی (Eliphas Lévi) ۲۲ کارت کبیر را با ۲۲ حرف عبری و مسیرهای درخت حیات کابالا جفت کردند. پاپوس (Gérard Encausse) و دیگر نویسندگان فرانسوی همین خط را ادامه دادند. کتاب فارسی «پیشگویی با کارت‌های کبیر تاروت» نوشته فرزانه عطشان آذربانی نیز روایت مصری و نقش کاروان‌های کولی را بازگو می‌کند؛ این‌ها تفسیرهای نمادین متأخرند، نه گزارش باستان‌شناسی سده پانزدهم. در انگلستان، ترجمه آثار لوی و شکل‌گیری انجمن‌هایی مانند Order of the Golden Dawn (اواخر دهه ۱۸۸۰) تاروت را به برنامه آموزش باطنی کشاند.

دسته رایدر–وایت–اسمیت

در ۱۹۰۹–۱۹۱۰، آرتور ادوارد وایت (A. E. Waite) از اعضای پیشین گلدن داون، از هنرمند پاملا کولمن اسمیت (Pamela Colman Smith) خواست دسته کاملی بکشد. انتشارات ویلیام رایدر در لندن آن را منتشر کرد؛ به همین دلیل نام‌های Rider–Waite و امروز دقیق‌تر Waite–Smith رایج است. وایت برای آرکانای کبیر راهنمایی دقیق‌تری داد؛ اسمیت در طراحی آرکانای صغیر آزادی بیشتری داشت و برای نخستین‌بار تقریباً همه کارت‌های شماره‌دار را با صحنه روایی کامل کشید — برخلاف تاروت مارسی که بیشتر «خال‌های تکراری» نشان می‌داد. کتاب همراه او، The Pictorial Key to the Tarot، معانی و چینش‌هایی مانند صلیب سلتیک را برای مخاطب انگلیسی‌زبان ثبت کرد. این دسته پایه بصری بیشتر دسته‌های مدرن آنگلوساکسون شد.

دسته استاندارد امروز و تاروت

دسته رایج رایدر–وایت–اسمیت همان ساختار ۷۸ کارتی را دارد: تاروت کبیر ۲۲ کارت برای تصویر کلی، و تاروت صغیر ۵۶ کارت در چهار خال برای جزئیات روزمره. در تاروت فال تاروت کبیر آنلاین با چهار کارت از ۲۲ کارت کبیر انجام می‌شود؛ فال تاروت صغیر چیدمان ۱۶ کارت از ۷۸ کارت دسته کامل است، نه کشیدن هر ۵۶ کارت صغیر.

برای مفهوم کارت‌ها راهنمای جامع تاروت و انواع فال در تاروت را بخوانید، یا فال تاروت کبیر، فال تاروت صغیر و فال حافظ را تجربه کنید. فال حافظ سنت ادبی و تفألی فارسی جداگانه‌ای است و خاستگاه کارت تاروت نیست؛ هر دو در این سایت برای سرگرمی و آشنایی کنار هم آمده‌اند، نه به‌عنوان پیش‌بینی علمی یا جایگزین مشاوره جدی.